Karamazov Kardeşler, Fyodor Mihayloviç Dostoyevski

Brothers Karamazov

Kafadan şunu belirteyim, bu kadar uzun sürede okumam (25 gün sürmüş!) tamamen benim eşekliğimden; kitap kalın olmasına kalın ama bu elbette ki bir Dostoyevski kalınlığı, yani gayet akıcı.

Karamazov Kardeşler, İş Bankası Kültür Yayınları

Kafadan bir de şunu belirtebilirim; sağdan soldan çok methini duydum bu romanın, yani tabii ki “aa böyle bir roman varmış yaa” şeklide değil; ama ‘yepyeni ufuklar açan’, ‘Dosto’nun belki en iyi romanı’, ‘roman tarihinin en büyüğü’ vs. ayarında yorumlardı bunlar. Yani beklentimi biraz fazla yükseltmişim sanırım, başlamadan evvel.

O yüzden önce beğenmediğim kısımları yazayım. Her şeyden önce, evet, gerçekten de çok kalın. Hatta bence bazı kısımları gereksizce kalın, uzun. Birçok olay, öze yönelik değil, Staretz Zosima’nın gençliği, dini tartışmalar, hatta İlyuşa’nın detaylı ölümü -her ne kadar bu noktada Dmitri’nin gerçekten neden ceza çekmesi gerekiğini vurgulamaya çalışsa da. Sanki rahmetli üstat, bunun son romanı olacağını hissetmiş gibi yazmış, bir ilk romandan beklenecek şekilde, her şeyi yazmış. Toplumu da yazmış, psikolojiyi de yazmış; her şeyi yazmış. Bunu elbette sevenler olacaktır ancak beni sürekli olarak ana temadan uzaklaştırdı. Hatta kitapta, kitabın bu kalınlığıyla ilgili kendine bir atıf yapıyor Dostoyevski de, sayfa 622’de:

— Aman efendim, gene mi ayrıntı peşindesiniz? Nasıl, ne zaman, niçin? Neden şu kadar değil de, bu kadar para istiyordunuz ve buna benzer ıvır zıvırlar… Bunlara dalarsak üç ciltlik kitap doldururuz da bir de sonsöz gerekir.

Şakacı seni.

Kitaptaki ana tema aslında çok açık: Baba oğul çatışması. Yani tarihin en eski ve en değişmeyecek konularından biri. İlk insandan İsa’ya, oradan günümüze ve geleceğe uzanan engin bir konu. Belki bu yüzden Dosto da bu kadar kapsamlı bir yola girmiş olabilir.

Bir de bu kitaptaki erdem anlayışını, önceki romanlarına göre biraz daha sığ bulduğumu belirtmem gerekiyor. Tanrı inançsızlığını net bir biçimde kötülüyor Dostoyevski, daha doğrusu erdem ve ahlakı onunla bağdaştırarak beni üzüyor. Yine suç temelli olan Suç ve Ceza’da, böyle bir yola gitmiyordu yanılmıyorsam. Yanılıyor da olabilirim.

Suç demişken; aslında -özellikle günümüzde- artık gayet sıradan görülebilecek bir 3. sayfa hikayesini, bu kadar güzel anlatmak da, işin deha kısmı. Olayın kendisine dair en ufak detayları bile atlamadan, incelikle yazılmış bir hikaye var ortada. Karakterlerin psikolojisi, davranışları; olayın araştırılması; ve tabii ki harikulade bir mahkeme sahnesi. Müthiş yazılmış, heyecanla kendini okutan yerlerdi.

Tabii bu kadar kapsamlı bir eserde, yazarın eski eserlerinin izlerini bulmamak da zor. Mesela bendeki baskının 51. sayfasında, Staretz Zosima’nın bir paragraflık bir tiradı, doğrudan doğruya “Yeraltından Notlar”ı özetliyor. Yine 406. sayfada başlayan, gizemli adamın cinayet itirafı da, “Suç ve Ceza”daki olaya aşırı şekilde benziyor. Dostoyevski, belli ki kitaptaki babaya kendi ismini vermekten fazlasını yapıyor, kendisine ve eserlerine saygı duruşunda bulunabilmek için!

Daha pek çok konu vardı aslında dile getirmek istediğim, ancak okurken dağıldığım anlarda düşüncelerim de dağılıyor. Ancak unutamadığım bazı bölümler oldu tabii ki. Misal, 507. sayfadaki uzun kıskançlık tanımı. Yapılabilecek en iyi tespit ve tanımlamaydı bu bence. Buraya alamıyorum zira birkaç sayfa uzunluğunda.

Neyse, lafı ben de fazla uzatmayayım. Kesinlikle okunması gereken, müthiş bir başyapıt bu; roman tarihinin en büyüklerinden biri. Ama yine de benim beklentilerimi tam karşılayamadı.

Şununla bitireyim:

Baba evimden bana sadece değerli anlar kaldı. İnsanın en değerli anıları aile ocağında geçen çocukluğunun anıları oluyor. Ailede bir parçacık sevgi ve dirlik varsa bu böyledir. Hatta insanın ruhunda iyi, değerli şeyleri bulup çıkarabilecek bir gücü varsa düzensiz bir aileden de değerli anılar elde edilebilir.

İşte bu çok doğru Fyodor Baba. Toprağın bol olsun. ♣

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s