(Keşfedince Güzelleşen) Mağara, José Saramago

a caverna

Sözkonusu kişi Saramago olunca ben pek objektif olamam genelde. Bunun için de açıkçası, kimseden özür dileyecek değilim. Kendisi benim en sevdiğim, en taptığım yazardır neticede; ve sevdiğim derken, bunu öylesine de söylemiyorum. Adamı aileden biri gibi, hiç sahip olmadığım bir büyükbaba gibi, bir amca gibi seviyorum.  Fakat bu kitap, objektivitenin falan çok ötesinde. İçinde deha, tecrübe, bilgi ve yetenek barındırmayan tek bir satır bile yok.

Mağara, José Saramago, Kırmızı Kedi Yayınları

Kendi halinde, post-modern dünyanın kurallarına elinden geldiğince uymadan yaşamaya çalışan çömlekçi Cipriano Algor ile kızı ve damadının öyküsünü okuyoruz bu kez -ve tabii zeki köpekleri Buldum’un. ‘Merkez’ isimli, kentin merkezindeki dev alışveriş merkezi de, hem romanın hem de aslında hemen hepimizin hayatının merkezinde yer alıyor. Üstelik bunu kitaba, distopik bir unsur gibi yerleştiriyor Saramago, her türlü (sahte) renkli yanına rağmen. Akil, yaşamayı ve insan olmayı bilen insanlar için Merkez bir esaret yeriyken, tüketim ve post-modernitenin kurbanı olmuş yüzbinler oraya ulaşabilmek için can atıyor.

El emeği. El emeği çömlekler, el emeği biblolar, el emeği bir yaşam. Plastikten bir hayat karşısında tutunmaya çalıştıkça Cipriano Algor ve ailesi, giderek daha da birbirine kenetleniyor. Ortak düşmanı doğru anda tanıyorlar ve damadın Merkez’in kalbinde çalışıyor olmasına rağmen kendilerini kaptırmıyorlar. Sözü geçen harika mağara alegorisi ise bardağı taşıran damla oluyor sonunda. ‘Artık yeter’ diyor yaşlı çömlekçi, başı çekerek.

Basit insanlar üzerinden büyük felsefi temaları nasıl da iyi anlattığını bildiğimiz Saramago elbette ki beklentilerimizi yine boşa çıkarmıyor. Muhteşem bir üçlü mağara alegorisiyle varoluştan tüketime kadar söyleyebileceği her şeyi okuru hiç sıkmadan, ne sıkması, muhteşem lezzette bir akşam yemeğini yedikçe yemek isteğine sahip bir insanın iştahıyla okutuyor. Neden yaşadığımızı, yaşarken neler yaptığımızı unuttuğumuz dönemlerde tüketime daha da düşüyoruz bence. Saramago da -ki kendisi her şeyin farkında ve her cümleye kâdirdir; şüphesiz ki o yaratılmış ve yaratılacak olan her türlü edebiyatın yegane ilahıdır!- buna dikkat çekiyor ve tüketimin tam karşısına, hem de tam olarak el emeğine ait bir üretim koyuyor. Sonsuz ve acımasız realistliği ise kitabın sonunda kendisine yer buluyor.

a caverna saramago
José Saramago

Bazı insanlar Saramago’yu okurken zorlanıyor, bilinir ki kendisi bilinçakışı tekniğini kendine has şekilde kullanır; ve tabii diyalogları arasında ne bir tırnak ne de konuşma çizgisi yer alır. Ancak ben “Körlük“ten itibaren (ilk okuduğum eseri oydu) bu tarza hayran olmuştum. Mağara’yı da okurken o kadar büyük keyif aldım, o kadar çok yerin altını çizdim, o kadar çok yeri tekrar tekrar okudum ki, bu kitap sanırım artık en sevdiğim Saramago eseri oldu, diyebiliyorum. Daha önce bu mertebede “Kopyalanmış Adam” vardı ve o da başka bir benlik irdelemesiydi.

Dediğim gibi sayısız yeri alıntılayabilirim ama buna ne yer yeter, ne de benim bütün kitabı buraya aktaracak kadar parmağım var. Zaten o da öyle söylüyor:

“Hayat buydu işte, söylenmeye değmez ya da bir kez söylendikten sonra bir daha söylenmesi gerekmez sözlerle doluydu, söylediğimiz her söz, söylenmeyi kendi özünden ötürü değil, ağızdan çıkmasının yaratacağı sonuçlardan ötürü daha çok hak eden başka bir sözün yerini alıyordu.” 

Reklamlar

(Keşfedince Güzelleşen) Mağara, José Saramago” üzerine 2 yorum

  1. Bir kere şunu demiştim Saramago hakkında; kaleminin hızı düşünce hızına denk. İşte bu tam “saramagobilinçakışıtekniği” oluyor bence, tamamen kendine has. Bilinç akışı deyip de gözleri korkmasın yani insanların, çünkü ben de her Saramago kitabını elime aldığımda, okuyamadığımdan değil ama hemen bitmesin diye ağırdan alıyorum hep. Bu kitabını da henüz okumadım ama diğer okumadıklarım gibi heyecanla bekliyorum.

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s